De pianolo - Een verbluffend staaltje techniek -pianoplek.nl
Dé plek voor muziekliefhebbers!
Geschiedenis 22 januari 2018
mm
Jaap Geen reacties

Snel en makkelijk piano leren spelen? Dit kan wel eens dé oplossing voor je zijn!

Ja! Ik wil makkelijk en snel piano leren spelen!

Weet jij wat een pianola is en hoe een pianola werkt? Hoe komt de pianola eigenlijk aan zijn naam? In dit artikel leg ik precies uit wat een pianola is en hoe een pianola werkt.

Hoe werkt de pianola

Een pianola? Wat is dat? Een pianola is geen gewone piano, maar een speelautomaat die pianomuziek kan spelen. De pianola was in de twintigste eeuw heel populair, maar verdween daarna al gauw. Wil jij weten hoe de pianola werkt? Lees dan gauw verder.

 

Wat is een pianola?

Wat is een pianola eigenlijk? Een kruising tussen een piano en een tafella?

Pianola

Zelf spelende piano

Nee, een pianola is een piano. Niet zo maar een piano, o nee! Een pianola is een hele bijzondere piano. Een piano waar je gewoon op kan spelen. Maar dat is niet het enige, een pianola kun je ook pianomuziek laten afspelen.

Nu denk je misschien dat de pianola één of andere elektrische piano is, of één of ander afspeel apparaat, maar dat klopt niet. Hiernaast zie je een pianola.

Een pianola is een zelf spelende piano. En het is echt geen nieuwe uitvinding. De eerste pianola werd namelijk al in 1895 gebouwd in de Verenigde Staten van Amerika.

Je ziet dat een pianola erg lijkt op een gewone piano. Maar er zijn wel grote verschillen. Zo zie je in het midden boven de toetsen een gat zitten. Waar dat gat voor dient lees je zo.

He? Hoe konden mensen toen al piano’s vanzelf laten spelen? Nee, dat gebeurde niet met elektriciteit. Deze pianola’s konden vanzelf spelen omdat de Amerikaan  Edwin Votey een geniale uitvinding had gedaan.

 

Geschiedenis

In Amerika en in Europa werd al jaren hard gewerkt aan een zelf spelende piano. Toen de uitvinder van de pianola op het toneel verscheen, waren er in Amerika al reeds met rollen aangedreven orgels gemaakt. Die werden al wereldwijd verkocht.

Edwin Votey

De Amerikaan Edwin Votey word terecht als uitvinder van de eerste pianola gezien. Edwin Votey bouwde in 1895 de eerste pianola in zijn thuiswerkplaats in Detroit. De eerste pianola werd dus in Amerika gebouwd. Daarmee liepen de Amerikanen voor op Europa.

Edwin Votey was een belangrijk man in en buiten de muziekwereld. Hij heeft meerdere belangrijke uitvindingen voor de muziekwereld gedaan. Edwin werd bestuurder van een muziekfabriek, reisde veel, en werd gemeenteraadslid in New Jersey. Ook hield hij toezicht op veel dochterbedrijven van Aeolian Company, waar hij bestuurslid was.

De Aeolian Company

In 1897 trad Edwin Votey toe tot een muziekfabriek, de Aeolian Company. Deze fabriek maakte piano’s, orgels en nog meer muziekinstrumenten, maar maakte vooral allerlei soorten piano’s en orgels. De Aeolian Company kreeg nu patent op het maken van pianola’s en begon in 1897 met die te verkopen.

In de Verenigde Staten van Amerika heetten pianola’s officieel “player piano’s”. In Nederland noemde men ze kunstspelpiano. De Aeolian Company begon Edwin’s uitvinding te verkopen onder het merknaam pianola. Later werden alle “kunstspelpiano’s zo genoemd.

De jaren ’20

In de jaren 20 van de vorige eeuw waren pianola’s heel populair. Ze werden over de hele wereld verkocht. Je zag ze overal, in huiskamers, in barretjes, in restaurants. De pianola was niet meer weg te denken van het toneel.

Totdat de elektrische grammofoon en de radio hun intrede deden. Toen werd de pianola geheel overbodig. Met een radio kon je immers net zo mooi muziek horen en met een grammofoon ook. En ze waren veel goedkoper dan de grote pianola.

Nu zijn er nog wel pianola’s, maar niet meer zoveel. Vaak zijn ze te zien in museums. Er zijn nauwelijks meer pianola’s te koop. Daarvoor moet je echt bij een hobbyist zijn die zulke dingen verzamelt.

 

Hoe werkt de pianola

Hoe werkt de pianola nu eigenlijk? Hoe kreeg die Edwin Votey het voor elkaar om een zelf spelende  piano te maken?

De pianola werkt als volgt.

Papierrol

De tonen die de pianola moet laten klinken worden eigenlijk gecommandeerd door de papierrol. In die papierrol. In die papierrol zitten gaatjes. Door op de pedalen te trappen wekt de speler druk op, waardoor de papierrol over een metalen strip naar binnen gezogen wordt.

Door een gaatje wordt een balgje, een pompje, een blaasbalg leeggezogen. Die gaatjes zitten volgens een schema op een plek, ongeveer hetzelfde als bij een draaiorgel. Elk gaatje op een bepaalde plek laat een ander balgje leeglopen. Dat balgje klapt dan dicht, waardoor een hamertje tegen de juiste snaren slaat.Pianola rol

Je kunt zo dus hele muziekstukken schrijven zonder piano te kunnen spelen. Als je weet hoe je zo’n papier moet maken, en welk gaatje voor welke toon zorgt, kun je de prachtigste muziekstukken laten spelen door je pianola.

Pedalen

Je kunt met de pedalen heel veel variatie aanbrengen in een muziekstuk. Je kunt langzaam trappen, dan wordt de papierrol langzamer over de metalen strip getrokken, en komen de tonen ook langzaam achter elkaar. Als je snel trapt, wordt vliegt de papierrol steeds sneller over de metalen strip en volgen de tonen elkaar sneller op.

 

Inbouw

Aan het begin waren pianola’s apparaten die voor een piano of vleugel werden gezet, zodat ze de pianola de toetsen in kon drukken. Vanaf 1905 kwamen er piano’s waar de pianola al was ingebouwd. Dit was veel makkelijker. Je deed nu een rol in je pianola, trapte op de pedalen en voila, je trapte even een rol weg, zoals dat genoemd wordt.

Je kon ook gewoon piano op je pianola spelen. Zo kon je ook mensen voor de gek houden. Sommige mensen kenden aan het begin nog geen pianola. Als je dan achter je pianola ging zitten, en je stopte zonder dat je gasten het merkten een rol in de pianola. Vervolgens deed je net alsof je zelf speelde, maar dat deed je pianola voor je.

 

Soorten pianola’s

Er zijn veel  verschillende pianola’s ontworpen. Er waren veel fabrikanten, in Amerika, maar ook met name in Duitsland, die pianola’s ontwierpen. Daardoor zijn er veel verschillende modellen ontstaan. Hieronder bespreken we de 4 hoofdvormen.

 

De Trappianola

De Trappianola is de meest voorkomende pianola. Deze pianola is niet geheel zelf spelend. Je moet hem aandrijven door te trappen. Daardoor ontstaat gecontroleerde luchtstroming die de muziekrol door de pianola heen zuigt, en waardoor de balgjes vollopen met lucht. Zo kunnen ze op het juiste moment dicht  slaan en daardoor een hamertje tegen een snaar laten tikken.

Deze pianola is niet de bekendste. Bij een zelf spelende piano denken mensen dat ze helemaal niets hoeven te doen. Dat is bij de Trappianola niet het geval.

 

De Expressiepiano

Er zijn ook mensen die hun stofzuiger in de pianola zetten. Dat klinkt wel grappig, maar dan kun je de snelheid niet meer regelen. Je kunt ook niet meer variëren met hard en zacht, waar dat nodig is. Een pianostuk wordt dan de hele tijd in hetzelfde tempo, zonder variatie van hard of zacht afgespeeld. In de vroegere jaren is hier al wat op gevonden.

Voor degenen die geen zin hebben om zelf een rol weg te trappen, is er de Expressiepiano. Deze speelt wel helemaal zelf. Bij de Expressiepiano hoef je helemaal niks te doen. Je kunt gewoon lekker met een drankje achterover leunen en genieten van het pianospel.

Deze pianola regelt zelf de snelheid en de dynamiek van het muziekstuk. Daarvoor zitten er extra gaatjes op de muziekrol. Deze piano speelt geheel volgens het muziekstuk snel, langzaam, hard of zacht.

Deze pianola was vaak te zien in cafeetjes en restaurants. Dan kon je een muntstuk in de pianola werpen en dan speelde de pianola vanzelf. Dat zorgde voor wat extra sfeer. De pianola was toen heel populair, omdat er nog geen radio of grammofoon bestond waar je automatisch muziek op kon laten afspelen.

De Reproductiepiano

De Reproductiepiano was een pianola die precies kon naspelen wat een pianist op een inspeel piano had gespeeld. Niet alleen letterlijk de noten, maar ook de variëaties in tempo en sterkte. Veel mensen kochten zo’n pianola, want nu konden ze thuis muziek luisteren zonder dat ze daar een dure pianist voor hoefden te huren. Deze pianola werd erg succesvol in de VS en in Europa.

Het Piano-orchestrion

Het Piano-orchestrion. In de  naam zit al iets wat je doet vermoeden waar het om gaat. Het Piano-orchestrion was bedoelt om een heel orkest te vervangen! Deze pianola’s hadden allerlei uitbreidingen en extra instrumenten. Sommigen konden een salon orkest vervangen, maar er waren ook pianola’s die een groot dansorkest konden vervangen!

Deze pianola’s werden in allerlei commerciële bedrijven geplaatst. In kleine cafeetjes en restaurants, maar ook in danszalen, bioscopen en soms zelfs op cruiseschepen.

Het Piano-orchestrion werd uitgebreid me muziekinstrumenten. Soms was dat alleen een xylofoon of een mandoline. Er waren ook Het Piano-orchestrion’s die met meer dan twintig instrumenten werden gecombineerd.

De  muziekrollen bestonden meestal uit meerdere liedjes, zodat na een volgend muntje een ander muziekstuk kon worden gespeeld. Je had rollen waar wel 10 muziekstukken opstonden. En als men dat niet genoeg vond, waren er ook nog automatische rollenwisselaars. Daar konden wel 10 tot 15 rollen in. Reken maar uit hoeveel liedjes je dan kan spelen.

 

Pianola museum

In Nederland is zelfs nog een pianola museum. In de JordaanPianola museum in Amsterdam, verscholen tussen huizen bevindt zich een pianola museum.  dit museum behoort tot de kleinere museums in Nederland, maar heeft toch best nog wat in huis.

 

Muziekrollen

In het museum staan tal van pianola’s die zelf kunnen spelen. Het gaat hier van de voorzet pianola tot Het Piano-orchestrion toe. In het museumarchief bevinden zich bijna 30.000 muziekrollen die op allerlei verschillende pianola’s kunnen worden afgespeeld.

Rondleidingen

Ook kun je in het museum rondleidingen krijgen waarbij van alles wordt verteld over de geschiedenis van de pianola. Er wordt ook uitvoerig verteld hoe de pianola’s werken. Bij de rondleidingen staat de muziek van de pianola centraal.

Concerten

Voor individuele bezoeken is het museum vrijdag toet en met zondag van 11.00 uur – 17.00 uur open. Als er een concert is is het museum maar tot 16.00 open. Er worden namelijk nog heuse pianola concerten gegeven. Groepen kunnen ook op andere dagen, alleen op reservering komen.

Ook kun je de museumzaal huren voor kleine evenementen.

Ik ben een keer in het pianola museum geweest, en ik vindt het echt een aanrader. Je leert er superveel over de pianola en je kunt ook nog naar pianola’s luisteren.

Snel en makkelijk piano leren spelen? Dit kan wel eens dé oplossing voor je zijn!

Ja! Ik wil makkelijk en snel piano leren spelen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *